Dat is meestal de eerste vraag die leerlingen beantwoord willen hebben. Een leerling stelt de vraag en anderen kijken me onderzoekend aan alsof ze willen weten of ik crimineel genoeg ben geweest om hun aandacht te verdienen.

Vooral docenten maatschappijleer zetten ervaringsdeskundigen in om het thema Rechtsstaat en Criminaliteit meer diepgang te geven. Leerlingen krijgen op deze manier een beeld van hoe een strafproces verloopt, hoe de gevangenis in Nederland functioneert en hoe het voor ex-gedetineerden is om weer naar de samenleving terug te keren. De gastlessen gaan verder dan mijn ervaringsverhaal, soms daag ik de leerlingen uit om op de stoel van de rechter te gaan zitten: “Wat voor straf zou jij mij hebben gegeven? En wat zou dat het resultaat moeten zijn van die straf?” Het verschil in antwoorden is groot, waar de een twee jaar roept, wil de ander dat ik de maximum straf zou hebben gekregen. Hetzelfde gebeurt wanneer ik vraag of ze denken dat de gevangenis in Nederland een hotel is.

Sommige leerlingen denken dat de gevangenis inderdaad een hotel is en dat gevangenen in Nederland niet moeten klagen aangezien het ‘in Thailand vele malen erger is.’ Films, series en verhalen geven een vertekend beeld van de realiteit. Maar wanneer ik ze vertel dat er geen Wifi is en je ongeveer zestien uur per dag in een cel zit, schrikken ze zich rot! Dan komen de vragen: “Hoe is het eten in de gevangenis? Hoe vaak mag je bezoek hebben? Wat mag je allemaal op cel hebben? En hoe vaak mag je naar buiten?” Deze interactie zorgt ervoor dat de leerlingen een realistischer beeld krijgen van de gevangenis.

Hoeveel heeft u verdiend?
In de meeste klassen zitten wel een of meerdere leerlingen waar de docent zich zorgen over maakt. De lessen zijn dan ook niet alleen informatief, maar vooral preventief. Zelf zie ik het ook zo: die ene leerling die ik zou kunnen raken met mijn verhaal en aan het denken kan zetten over zijn toekomst, zie ik als winst. Criminaliteit wordt alom verheerlijkt in hip-hop, films, series en games. Jongeren denken dat ze erbij horen als ze ook schoenen van 1200 euro kunnen dragen en veel jongeren stimuleren elkaar om de grens op te zoeken. Voor sommige van deze jongeren zijn positieve rolmodellen en de confrontatie met de consequenties van criminaliteit een noodzaak. “Meneer, hoeveel heeft u verdiend?” Na zo’n vraag laat ik de leerling meestal weten dat hij mijn antwoord niet leuk gaat vinden. Ik vertel ze dan hoe ik mensen kapot heb zien gaan aan drugsgebruik, soms mensen aan wie ik zelf verkocht heb. Ik vertel ze over de slachtoffers van overvallen, hoe die misschien tot de dag van vandaag getraumatiseerd zijn met alle gevolgen van dien. Ik vertel ze ook over het verdriet dat ik vaak bij mijn moeder zag tijdens bezoekmomenten. En dan stel ik de vraag terug: “Hoeveel denk jij dat ik verdiend heb?”

De les wordt serieuzer wanneer we het over slachtoffers hebben. Ik merk de afgelopen jaren dat veel jongeren de consequenties van criminaliteit onderschatten. Van de economische schade van het ‘proeven’ van snoepjes bij het Kruitvat tot de fysieke en emotionele schade bij slachtoffers van (gewelds)misdrijven. In mijn jonge jaren heb ik dat zelf onderschat en veel dingen goed gepraat. Als het om drugs ging dacht ik: Als ze het niet bij mij halen, halen ze het wel bij iemand anders! Bij de overvallen had ik de overtuiging dat het wel mee zou vallen zolang er geen geweld gebruikt werd, de schade zou door de verzekering betaald worden. Een foute inschatting. De leerlingen luisteren stil en aandachtig wanneer ik ze vertel over mijn ontmoeting met een slachtoffer. Dat hebben ze niet zien aankomen.

Zo zien ze dat de keuzes die ik heb gemaakt grote gevolgen hebben gehad. Ook de gevolgen van een strafblad brengt ze aan het nadenken. Voordat de les eindigt, doen we meestal een rollenspel waarbij leerlingen kunnen zien hoe zoiets ‘onschuldigs’ als een tas voor een ‘vriend of bekende’ wegbrengen voor veel problemen kan zorgen.

Tegen het einde moedig ik ze aan om hun best te doen op school, het verschil te zien in wat ze nodig hebben en wat ze willen hebben, en vooral om voorzichtig te zijn met wie ze omgaan. Ik word nooit meer 15, ik kan niet meer terug in de tijd om andere keuzes te maken. Maar zij kunnen nu wel de juiste keuzes maken.

Binnenkort bij u in de klas?

Reynaldo Adames geeft regelmatig voorlichting op middelbare scholen. Wilt u meer weten over de voorlichting ex-gedetineerde voor de klas? Klik hier voor meer informatie…